Poëzie voor àlle zielen

Het is vandaag Allerzielen. Dat betekent verse bloemen op het graf van geliefde overledenen. Sommige graven liggen er echter verlaten bij. Bij oude, overwoekerde graven komt dat door de tand des tijds. Maar naar sommige graven wordt nooit omgezien. De overledenen liggen er alleen bij en stierven ook in eenzaamheid.

Foto: Maren Moreau

Maarten Inghels, dichter en schrijver, trok zich het lot van deze stakkers aan. Met het project Eenzame Uitvaart woont hij eenzame begrafenissen in Antwerpen bij. Hij leest er gedichten voor, speciaal geschreven voor de overledenen.

Man sterft eenzaam in hut

“Het project bestond al een paar jaar in Nederland, maar hier nog niet”, zegt hij. “Op een dag las ik een verhaal in de krant van een man in Brussel. Die had een hut gemaakt naast het paleis van de koning met zwerfafval dat hij verzamelde. En die man leefde daar en is daar uiteindelijk ook gestorven.” Dit verhaal trof Maarten Inghels zo dat hij er een gedicht over schreef, puur voor zichzelf.

Hij bedacht dat zo’n project in Nederland ook hier mogelijk zou moeten zijn. Hij vroeg zich af of het fenomeen van eenzame uitvaarten ook in België plaats vond en deed opzoekwerk. In Antwerpen bleken effectief veel eenzame uitvaarten te zijn. “In een grootstad is de anonimiteit natuurlijk groter”, zegt hij. “In een dorp komt zo’n eenzame uitvaart veel minder voor. Het sociaal weefsel is er groot en het ons kent ons.”

Begrafenisondernemer Annemie beaamt dit. “Een eenzame uitvaart waar echt niemand aanwezig is, komt heel zelden voor in een dorp. Iedereen kent iedereen bij wijze van spreken. Tijdens mijn job heb ik nog geen enkele begrafenis meegemaakt waar geen enkele nabestaande of kennis was. Ik heb het wel meegemaakt tijdens mijn vorige job in het rusthuis. Daar stierf een oude dame die niemand meer had. Toen ben ik samen met een collega naar de begrafenis gegaan.”

Poëzie voor onbekenden

Maarten Inghels werd aangesteld als coördinator van de eenzame uitvaarten in Antwerpen.  Dit betekent dat  een begrafenisondernemer van het OCMW die de eenzame uitvaarten regelt hem op de hoogte stelt. En dan begint het echte werk. Want hoe schrijf je een gedicht voor een onbekende?

“Ik ga altijd op zoek naar informatie”, legt de dichter uit. “Ik ga bijvoorbeeld naar het huis van de overledene en ik ga bij de buren langs. Ik vraag of ze de man of vrouw gekend hebben. Als het iemand uit een rusthuis is, dan praat ik met de verpleging. Op die manier krijg ik een soort beeld van die persoon. En dan kan ik mijn gedicht beginnen schrijven.” In het ergste geval, is er op zo’n eenzame uitvaart niemand aanwezig. ” Maar het gebeurt soms dat er toch nog iemand opduikt, een buur bijvoorbeeld. En het is ook al gebeurd dat er plots een verloren zus of broer verschijnt waarmee de pers geen contact had. Die zijn ze dan toch via via op het spoor gekomen.”

“Soms duurt het even voor we familie vinden”, zegt begrafenisondernemer Annemie. “Ik heb eens meegemaakt dat we een persoon pas na twee weken konden begraven omdat we dan pas nabestaanden vonden.”

Foto: Maren Moreau

Literair en sociaal engagement

Maarten Inghels vindt dit sociaal engagement als dichter belangrijk. “Het belangrijkste aan dit project”, vindt hij, “is de medemenselijkheid en de solidariteit in een steeds harder wordende maatschappij. Ik wil een signaal geven naar de mensen toe dat dit soort dingen gebeuren en dat er iets aan gedaan moet worden. Wij zijn mensen, geen dieren. Laten we dan ook ieder mens een waardige begrafenis geven met de gepaste gebaren en rituelen.”

Maar vaak is natuurlijk niet geweten wat de wensen zijn van de overledene. Het gaat meestal om mensen die teruggetrokken leven, die bewust de eenzaamheid opzoeken. “Vaak gaat het inderdaad om mensen die zich terug trekken uit de maatschappij”, vertelt begrafenisondernemer Annemie. “Bij een eenzame uitvaart of een uitvaart met heel weinig mensen gaat het ook vaak om kinderloze echtparen of een ongehuwde man of vrouw.”

“Ik kan mij inbeelden dat die mensen misschien niet gediend zijn met een dichter aan hun graf”, zegt Maarten Inghels. “Maar dat kan ik niet weten. Ik beschouw het als: er wordt toch nog iets gezegd over die persoon.”

“Ik heb van het project van Eenzame Uitvaart gehoord”, zegt Annemie. “Ik vind het een heel mooi initiatief van Maarten Inghels en andere schrijvers. Maar natuurlijk is het project meer aan de orde in de stad.”

De handel in emotionele goederen

De dood staat niet alleen centraal in het project Eenzame Uitvaart, ook in zijn nieuwe boek De handel in emotionele goederen neemt de dood een grote plaats in. “De dood sluipt inderdaad ook weer in mijn boek”, zegt hij.” Ik was al lang bezig met Eenzame Uitvaart en vroeg mij af: wat gebeurt er nu met die huizen van overledenen, hun herinneringen, hun voorwerpen? En zo kwam ik op het idee voor een hoofdpersonage dat huizen leeg haalt na een dood in opdracht van de familie. Toch staat de thematiek veraf van Eenzame Uitvaart. Want het gaat in mijn boek over rouwverwerking. En bij Eenzame Uitvaart is er geen sprake van rouwverwerking omdat er geen nabestaanden zijn.”

 

Advertenties

One Comment Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s